विज्ञानमा चमात्कार : पोथी बिना २ भाले मुसाबाट जन्माइयो सन्तान

एजेन्सी । चिनियाँ वैज्ञानिकले हालै नयाँ उपलब्धि हासिल गरेका छन् । वैज्ञानिकहरूले दुई वटा भाले मुसाबाट अर्को मुसाको विकास गरेका छन् । त्यो विकसित मुसामा दुई भाले मुसाको डीएनए रहेको छ । जनवरी २८ मा सेल स्टेम सेल जर्नलमा प्रकाशित अनुसन्धानले दावी गरेको छ कि यो प्रयोगले प्रजनन विज्ञानमा परिवर्तन ल्याउन सक्छ ।

यो प्रयोग गर्ने चाइनिज एकेडेमी अफ साइन्सेसका अनुसन्धानकर्ता झी–कुन लीका अनुसार नयाँ विकसित मुसाले आफ्ना बाबुआमा दुवैबाट जीन प्राप्त गरेको छ । तर, एउटा मात्र जीनले काम गर्न आवश्यक छ । जब यी जीनहरूले राम्रोसँग काम गर्दैनन्, तब धेरै प्रकारका विकारहरू देखा पर्छन्– एन्जलम्यान सिन्ड्रोम जस्तै । यसका साथ साथै यो प्रयोगले अन्य जनावरहरूका लागि पनि बाटो खोलेको छ ।

दुई भाले मुसाबाट कसरी बन्यो भ्रूण ? 
अनुसन्धानकर्ताहरू भन्छन्, ‘यो आनुवंशिकीको संसारमा ठूलो उपलब्धि हो । यसलाई विकास गर्न दुई भाले मुसाको डीएनए प्रयोग गरिएको थियो । पछिल्लो पटक यो प्रयोग गर्दा केही समयपछि उनी बाँच्न सकेनन् । तर यस पटक प्रयोगबाट विकसित मुसा अहिले वयस्क भएको छ ।’

सन् २०२३ मा पनि जापानी वैज्ञानिकहरूले आफ्नो प्रयोगमा पोथी मुसाको छाला प्रयोग गरेका थिए । जसलाई अण्डा कोषहरूमा परिमार्जन गरिएको थियो र त्यहाँ एक्स क्रोमोजोमहरू थिए । यसपछि शुक्रकीटबाट निषेचन गरेर पोथी मुसा तयार गरिएको थियो । यसमा एउटा भाले मुसाको मात्र डीएनए थियो ।

तर, चिनियाँ अनुसन्धानकर्ताहरूले आफ्नो प्रयोगलाई अगाडि बढाए । चिनियाँ अनुसन्धानकर्ताहरूले पोथी मुसाको अण्डाबाट डीएनए पूर्ण रूपमा हटाएका छन् । त्यसपछि पुरुष मुसाको शुक्रकीटबाट भ्रूण स्टेम सेलहरू तयार गरियो । यी कोशिकाहरू अर्को नयाँ मुसाको शुक्रकीटबाट हुर्किएका हुन् । यसरी एउटा भ्रूण तयार भयो, जसमा दुई भाले मुसाको डीएनए मात्र रहेको दावी गरिएको छ ।

विशेष कुरा यो हो कि यस प्रकारको डीएनएबाट विकसित मुसामा अघिल्लो पुस्ताबाट वंशाणुगत रोगहरू रोक्न सकिन्छ । यो किनभने यो तयार गर्न प्रयोग गरिएको जीनमा २० विशेष परिवर्तनहरू पहिले नै गरिएको थियो अर्थात् यसमा २० वटा आनुवंशिक परिमार्जन गरिएको थियो ।

वैज्ञानिकहरूको अघिल्लो अध्ययनमा केवल ७ आनुवंशिक मात्र परिवर्तन गर्न सफल भएका थिए । ती मुसाहरू गर्भावस्थामा बाँचे तर गम्भीर असामान्यताका कारण जन्मे पछि केही समय पछि मरेका थिए । तसर्थ, यस पटक तिनीहरूको विकाससँग सम्बन्धित समस्याहरू जीनमा भएका परिवर्तनहरूबाट पार भएका छन् ।

हाल १८ परिवर्तनहरूको साथ बनाइयो ताकि मुसाहरूलाई वयस्कतामा बाँच्नको लागि खानामा मद्दत मिलोस् र दुई थप परिवर्तनहरू थप्दा मुसाहरू सामान्य रूपमा विकास हुन सफल भए ।  यसरी अन्तिम प्रयोगसम्म मुसाहरूमा धेरै परिवर्तन भयो, जसले तिनीहरूलाई जीवित र स्वस्थ राख्न सफल भए ।

फाइदा के त ?
यस अनुसन्धानपछि वैज्ञानिकहरूले यो अनुसन्धानले आनुवंशिक रोगको उपचारमा सहयोग पुग्ने विश्वास गरेका छन् । यसले जनावरहरूलाई सुधार गर्न सक्छ । तर, विज्ञहरुले चाँडै मानिसमा यस्तो प्रयोग गर्ने बताएका छन् ।

मिशिगन स्टेट युनिभर्सिटीका किथ लाथमले यो नुसन्धानलाई समर्थन गरेका छन् । चिनियाँ वैज्ञानिकहरूले अब यो प्रयोग अन्य जनावरहरूमा गर्ने लक्ष्य राखेका छन् । वैज्ञानिकहरूले जीनमा परिवर्तन गरेर नयाँ पुस्तालाई राम्रो बनाउने आशा गरेका छन् ।